Zhvillohet Konferenca Rajonale e Europës Juglindore për Arsimin: “ Fuqizimi i kërkimit shkencor dhe arsimit të lartë – nga bashkëpunimi bilateral në atë pan-Evropian”

Në kuadër të Konferencës Rajonale të Europës Juglindore, Ministria e Arsimit dhe Shkencës dhe UNESCO, organizuan në datat 21-22 Maj 2010 në Tiranë, Konferencës Rajonale të Europës Juglindore në nivel teknik në sesion e parë dhe në nivel ministerial në sesion e dytë të, me fokus forcimin e bashkëpunimit rajonal në fushën e kërkimit shkencor dhe Arsimit të Lartë: “Fuqizimi i kërkimit shkencor dhe arsimit të lartë – nga bashkëpunimi bilateral në atë pan-Evropian”.

Në këtë aktivitet përshëndeti Kryeministri i Shqipërisë z. Sali Berisha, Ministri i Arsimit dhe Shkencës z. Myqerem Tafaj, ministrat e arsimit të vendeve të rajonit, drejtues të Institucioneve kërkimore shkencore të vendit dhe të vendeve mike të pranishme në konferencë, drejtues të universiteteve, studiues, pedagogë, etj.

Në fjalën e tij Ministri i Arsimit dhe Shkencës z. Myqerem Tafaj falënderoi organizatorët , të cilët përzgjodhën Tiranën për organizmin e një konference, e cila trajton një çështje kaq të rëndësishme siç është kërkimi shkencor dhe inovacioni.

Ministri Tafaj, theksoi se kjo konferencë është një ngjarje e rëndësishme për kërkimin shkencor dhe zhvillimin si dhe për komunitetin e shkencëtarëve dhe kërkuesve të vendit tonë. Në këtë kontekst, Ministri i Arsimit dhe Shkencës shtoi se arsimi i lartë dhe kërkimi shkencor janë prioritet i qeverisë shqiptare, e cila e konsideron investimin për arsimin dhe shkencën si garanci për zhvillimin e gjithanshëm të ekonomisë dhe shoqërisë shqiptare drejt ekonomisë dhe shoqërisë së mbështetur në dije.

Në fjalën e tij, Ministri Tafaj u shpreh:

I nderuar zoti Kryeministër,
Të nderuar ministra,
Të nderuar ambasadorë,
Të nderuar kryetarë dhe antarë të delegacioneve,
Të nderuar kryetarë të akademive, rektorë, profesorë, kërkues,
Të nderuar të ftuar,
Zonja dhe zotërinj,


Së pari dëshiroj tu shpreh edhe njëherë mirëseardhjen në Tiranë dhe të falenderoj ministrat dhe kryetarët e delegacioneve që arritën të gjejnë hapësirë në axhendat e tyre shumë të ngjeshura, madje edhe me aktivitete internacionale, që të marrin pjesë në këtë konferencë, për të cilën Shqipëria ka nderin të jetë vendi pritës. Dëshiroj të falenderoj bashkëorganizatorin e kësaj konference, UNESCO-n, përkatësisht Zyrën e saj në Venecia.

Konferenca e sotme është një ngjarje e rëndësishme për kërkimin shkencor dhe zhvillimin si dhe për komunitetin e shkencëtarëve dhe kërkuesve të vendit tonë. Mendoj se takime/konferenca të tilla rajonale janë shumë të nevojshme për ne të gjithë, pasi sot, në këtë bota kaq globale, vendet tona përballen me sfida të shumta dhe të ngjashme edhe në fushën e kërkimit dhe arsimit të lartë.

Zonja dhe zotërinj,
Arsimi i lartë dhe kërkimi shkencor janë prioritet i qeverisë shqiptare, e cila e konsideron investimin për arsimin dhe shkencën si garanci për zhvillimin e gjithanshëm të ekonomisë dhe shoqërisë shqiptare drejt ekonomisë dhe shoqërisë së mbështetur në dije.

Në 5 vitet e fundit Shqipëria e dyfishoi buxhetin për arsimin dhe shkencën dhe ai u përdor për të rritur numrin e studentëve gati 2,5 herë. Ne po përpiqemi të kapërcejmë atë prapambetje që ka trashëguar vendi në numrin e studentëve dhe të diplomuarve në raport me popullsinë. Vetëm këtë vit akademik që po mbyllet universitetet publike të vendit kanë pranuar gati 10000 studentë në nivelin mastet dhe rreth 1000 studentë në doktoratë, ndërkohë që përpara 5 vjetësh ky numër ishte gati 8 – 10 herë më i ulët.

Arsimi i lartë dhe kërkimi shkencor gjenden sot në fazën e implementimit të reformave të thella të cilat kanë rëndësi madhore për të ardhmen e zhvillimit të vendit tonë, si një vend antar i NATO-s dhe që synon të integrohet me shpejtësi në BE.

Rezultati kryesor i reformës së kërkimit shkencor është fillimi i ndërtimit të një sistemi të ri të shkencës, ku arsimi i lartë dhe kërkimit shkencor janë më të integruar. Kolona kryesore mbajtëse e këtij sistemi janë tani shkollat e larta. Sipas sistemit të vjetër që kishim trashëguar, shkollat e larta ishin institucione të dorës së dytë, ndërsa akademitë dhe institutet e tyre ishin parësore. Ky model dështoi në të gjitha vendet e lindjes, përfshi edhe vendin tonë, por la një pasojë shumë të rëndë: prapambetjen e institucioneve të arsimit të lartë.
Nga kjo reformë janë krijuar qendra kërkimore të reja në fusha prioritare të shkencës, si albanologjia, energjia, uji, teknologjia e informacionit, bioteknologjia, ushqimi, gjeoshkencat dhe mjedisi, të cilat do të mbështeten me përparësi.
Gjithashtu, u krijuan edhe 12 Qendra dhe agjenci të Transferimit të Teknologjive në fushat e ndryshme të ekonomisë së vendit. Jemi të vetdijshëm që sistemit të shkencës në vendin tonë i mungon kolona tjetër shumë e rëndësishme, ajo e sipërmarrjes private në kërkim dhe zhvillim. Kjo kolonë është në hapat e para të zhvillimit të saj dhe meriton një vëmëndje të veçantë.

Gjithashtu, produkt i kësaj reforme është edhe ngritja e Agjencisë së Kërkimit, Teknologjisë dhe Inovacionit (AKTI), misioni i së cilës është koordinimi, mbështetja dhe nxitja e rritjes së nivelit të kërkimit shkencor ne rang vendi e me tej nëpërmjet bashkëpunimit rajonal dhe pan-evropian.

Vitin e kaluar Qeveria shqiptare miratoi Strategjinë e Kërkimit Teknologjisë dhe Inovacionit (2009-2015) si dhe të Planit të Punës në zbatim të saj, e cila përmban objektiva ambicioze për fuqizimin e kërkimit dhe teknologjisë përmes 5-fishimit të investimit, jo vetëm nga buxheti por edhe nga sektori privat si dhe programet internacionale, si dhe një sërë politikash që lidhen me zhvillimin e burimeve njërëzore, reformat strukturore, modernizimin e infrastrukurës së kërkimit si dhe intensifikimin e bashkëpunimit internacional.

Nxitja e bashkëpunimit rajonal nëpërmjet pjesëmarrjes aktive të kërkuesve Shqiptarë në programe rajonale si SEE.ERA.NET.PLUS, dhe ËBC-INCO.NET, është një nga objektivat kryesore të kësaj strategjie. Nga ana tjetër, hapi i hedhur me nënshkrimin e memorandumit për përfshirjen e Shqipërisë si vend i asociuar në Programin e 7-të Kuadër të Kërkimit shkencor dhe Zhvillimit Teknologjik (FP7), krijoi një hapësirë tjetër për kërkuesit Shqiptarë që mund dhe duhet shfrytëzuar më mirë për rritjen e bashkëpunimit pan-Evropian. Ngritja e strukturës së AKTI-it do të kontribuojë në promovimin më të mirë të programeve dhe rritjen e pjesëmarrjes së kërkuesve shqiptar në to.

Në këtë kontekst, unë dëshiroj të nënvizoj domosdoshmërinë e intesifikimit të bashkëpunimit rajonal në fushën e kërkimit shkencor.

Rajoni ynë është një rajon jo i madh dhe problematika e kërkimit shkencor ka ngjashmëri të madhe, për të mos thënë që shumë fusha kanë rëndësi të njëjtë, vecanërisht, energji, mjedisi, resurset hidrike, etj.

Unë mendoj se bashkëpunimi rajonal mund të intensifikohet përmes:
Përmes programeve të përbashkëta të doktoraturës. Një model do të ishte një Program Nxitës i Kërkimit shkencor rajonal në kuadrin e studimeve doktorale, sic kryen ndërmjet universiteteve të vendeve europiane. Kjo nismë do të rriste cilësinë e kërkimit shkencor dhe do të lehtësonte transferimin e dijes në rajon.
Përvoja e suksesshme me programin TEMPUS ka krijuar një traditë bashkëpunimi ndërmjet shkencëtarëve të rajonit dhe atyre të universiteteve simotra në BE. Për rajonin tonë është e rëndësishme të përfitojmë nga kjo përvojë duke ndërtuar mbi të projektet tona ndërrajonale.

Bashkëpunimit rajonal do t’i shërbente edhe bashkërendimi i përpjekjeve të shkencëtarëve tanë në aplikimin për projekte qe mbeshteten nga programet e ndryshme të kërkimit dhe zhvillimit si FP7.
Studjuesit e vendeve tona duhet të nxiten të ndërmarrin nisma kërkimore nëpërmjet fondeve të vecanta të zhvillimit rajonal. Së fundi ne duhet të konkretizojmë bashkëpunimet tona në fushat kerkimore me interes të përbashkët, duke mos përjashtuar edhe bashkefinancimin; Të synojmë arritjen e marreveshjeve dhe MoU me objektiva më konkrete ne fushen e kerkimit dhe zhvillimit.

Shpresoj që edhe shkëmbimi i eksperiencave dhe diskutimet në këtë takim të shërbejnë si një nxitje e mëtejshme në rritjen e bashkëpunimit rajonal dhe atë pan-Evropian. Unë besoj se integrimi rajonal nëpërpërmjet programeve arsimore dhe marrëveshjeve ekonomiko-politike është një hap i mëtejshëm drejt integrimit europian për të gjitha vendet aspiruese.